W jeziorach kuli ziemskiej znajduje się czterokrotnie więcej wody niż we wszystkich rzekach. Jednak żywot jezior jest stosunkowo krótki. Bez stałych dostaw świeżej wody szybko zniknęłyby z powodu parowania, zamulania i wypływających strumieni.
Geografowie różnie klasyfikują jeziora, na przykład ze względu na sposób utworzenia, stopień zasolenia, czy też możliwości rozwijania się w nich organizmów żywych. Część jezior uformowała się w wyniku ruchów skorupy ziemskiej lub działalności wulkanów, inne są efektem przemieszczania się dawno nieistniejących lodowców lub odcięcia zatoki od morza czy oceanu. Wiele zbiorników wodnych zostało stworzonych przez człowieka na potrzeby hydroelektrowni i inne.
Jeziora pochodzenia tektonicznego
Uskoki tektoniczne oraz ruchy skorupy ziemskiej przyczyniły się do powstania największego jeziora na świecie, Morza Kaspijskiego, oraz najgłębszego na kuli ziemskiej, leżącego na Syberii, jeziora Bajkał.
Morze Kaspijskie leży w depresji, z zachodu ograniczonej pasmem Kaukazu, zaś ze wschodu wyżynami centralnej Azji. W ciągu ostatnich kilku milionów lat jego powierzchnia znacznie się zmieniała - przed wypiętrzeniem się Kaukazu, Morze Kaspijskie i Morze Czarne tworzyły jedną całość. Bajkał z kolei to wypełniony wodą rów tektoniczny, utworzony w wyniku zapadnięcia się masy lądu. Potężny uskok tektoniczny, Rów Środkowoafrykański, również wypełniony jest sznurem jezior, do których należą między innymi Jezioro Alberta, Jezioro Edwarda, Tanganika oraz Niasa. Ten sam uskok biegnie na północ aż do południowo-zachodniej Azji, gdzie na jego dnie, na głębokości 399 m poniżej poziomu morza, znajduje się najniżej położone jezioro świata - Morze Martwe.
Jeziora pochodzenia wulkanicznego
Najczęściej spotykanym rodzajem tego typu jezior są zalane wodą kratery wulkanów. Do największych należy słynne Crater Lake na wulkanie Mazama w stanie Oregon (USA). Crater Lake powstało około 6600 lat temu, ma średnicę długości 10 km oraz głębokość 589 metrów.
Czasami potoki lawowe odcinają część doliny wraz ze znajdującą się w niej wodą tworząc nowe zbiorniki wodne, takie jak na przykład jezioro Kiwu w Rowie Środkowoafrykańskim, na granicy Zairu i Rwandy. Przed erupcją wody doliny Kiwu spływały na północ do Nilu. Jednak po odcięciu ich przez potok lawy, Kiwu odprowadza wodę rzeką Ruzizi do jeziora Tanganika. Na półkuli północnej najczęściej można spotkać jeziora uformowane przez lodowce w okresie ostatniego zlodowacenia. Olbrzymia większość jezior w Polsce powstała w ten właśnie sposób, podobnie jak około 60 tysięcy jezior Finlandii oraz jeziora alpejskie.
Lodowce ostatniego zlodowacenia wyżłobiły w podłożu głębokie bruzdy, które następnie zostały wypełnione wodą z topniejącej masy lodu. Uwolniony materiał skalny, wcześniej uwięziony w lodzie, zatamował odpływ wody, tworząc w ten sposób jeziora. Pojezierze Mazurskie zostało w większości uformowane w bruzdach polodow-cowych zalanych wodą z topniejącego lodu.
Na terenach zbudowanych z wapieni możliwe jest powstanie jezior pod powierzchnią ziemi. Wapienie stopniowo są rozpuszczane, a następnie wymywane przez wodę, w wyniku czego tworzy się zapadlisko z licznymi jeziorami oraz rzekami. Podobne zjawisko występuje na obszarach bogatych w złoża soli.
Słone jeziora
Większość jezior wypełnionych jest wodą słodką, stale dostarczaną przez źródła i strumienie. Jednakże jeśli dopływ i odpływ słodkiej wody jest ograniczony, staje się ona coraz bardziej nasycona związkami mineralnymi, pochodzącymi z erozji otaczających jezioro skał. Jednocześnie w wyniku parowania, w zbiorniku systematycznie ubywa wody. Typowym przykładem słonego jeziora może być Great Salt Lake (USA).
Dwa wielkie słone jeziora - Morze Kaspijskie oraz Jezioro Aralskie - znajdują się w południowo-zachodniej Azji. Jezioro Aralskie było kiedyś czwartym pod względem powierzchni jeziorem na Ziemi. Jednak odkąd zmieniono bieg dwóch jego dopływów, powierzchnia tego kolosa zmniejszyła się* z 77451 km2 do 40000 km2, dając mu w rezultacie 6 pozycję na świecie.
Najbardziej zasolone są wody Morza Martwego, położonego na granicy pomiędzy Jordanią i Izraelem. Średnia zawartość soli w tym jeziorze jest aż 9 razy wyższa niż w morzach i oceanach.
Sztuczne zbiorniki wodne
Sztuczne jeziora to stworzone przez człowieka zbiorniki wodne, wykorzystywane do składowania wody dla celów użytkowych, przemysłowych lub dla zasilania hydroelektrowni. Zbudowane przez człowieka zbiorniki mogą być różnej wielkości, a największe z nich to Jezioro Nassera, powstałe w wyniku zatamowania Nilu na granicy Egiptu i Sudanu, oraz jezioro Mead na rzece Kolorado w Stanach Zjednoczonych.